Mart ayının 1’inde Kızılırmak Deltası’nda Türkiye’de bir kuş türü ilk kez gözlemlendi. Uzak coğrafyalardan Kızılırmak’a ulaşan gribaşlı kızkuşu (Vanellus cinereus) ülkemizde tespit edilen 484. kuş türü olarak kayıtlara geçti. Türkiye’nin de içinde yer aldığı Batı Palearktik’te ilk kez görülen bu türün üreme bölgesi Çin’in kuzeydoğusu ve Japonya arasında olup anakaradakiler Güney Asya’nın kuzeyinde (Hindistan’ın kuzeydoğusuyla Kamboçya arasında), Japonya’dakiler ise Honşu Adası’nın güneyinde kışlar.

Gribaşlı Kızkuşunun Özellikleri

Boyu 35-37 cm kadar olan gribaşlı kızkuşunun, Türkiye’dekine benzer şekilde, Sri Lanka, Rusya, Avustralya, Filipinler ve Endonezya gibi ülkelerde rastlantısal (vagrant) konuk olarak kayıtları var. Bu tür, ıslak çayırlıklar ve pirinç tarlaları gibi alanlarda kuluçkaya yatar ve buralardaki solucan, salyangoz gibi omurgasızlarla beslenir.

Gribaşlı kızkuşunu Kızılırmak Deltası’nda ilk defa görüntüleyen Milli Parklar Müdürlüğü’nde görevli Mustafa Akça o günü Magma’ya şu sözlerle anlattı: “Gerek hava şartları gerekse iş yoğunluğundan bir süredir Kızılırmak Deltası’na gidemiyordum. O hafta sonu eşimin isteğiyle deltaya gittik; şansımıza hava da çok güzeldi. Akşamüstü tam dönüşe geçmiş yürüyorken kuş yanımızdan havalandı ve 50 metre ileriye kondu. Kuşun fotoğraflarını çekmeye başladım ama tür hiç tanıdık gelmedi. Elimde Türkiye ve Avrupa’nın kuşları kitabı vardı; o kitapta da göremedim. Sonra fotoğrafı Rize’den arkadaşım Birol Hatinoğlu’na gönderdim; cevap bu kuş buranın değil nerde çektin oldu. O da kuş uzmanı Emin Yoğurtçuoğlu’na iletti. Emin hemen telefonla ulaşarak nerede ne zaman çektin gibi sorular sordu. Sonrasında öğrendim ki Türkiye ve Avrupa’da ilk kayıtmış.”

Türkiye’deki kuşların hemen hemen yarısı yerli (yıl boyu görülen) türken kalanların önemli kısmı ya kışı geçirmek üzere kuzey ülkelerinden gelen kış göçmeni (dalgıçlar, bazı ördekler vs.) ya da üremek için anavatanlarına güneyden dönüş yapan üreme göçmeni (leylek, arıkuşlar vs.). Aladoğan ve sürmeli kızkuşu gibi birkaçı da Afrika veya Ortadoğu gibi kışı geçirdikleri alanla üremedikleri Avrasya’nın diğer ülkeleri arasında göçlerde Türkiye’yi köprü olarak kullanan geçit kuşları. Geriye kalanlar yani 65-70 kadar kuş türü ise rastlantısal konuk. Diğer deyişle vagrant. Bunlara son eklenen gribaşlı kızkuşu oldu. Rastlantısal konuklar, genellikle 1 veya 2 birey gibi az sayıda oluyor. Yukarıda belirtilen göçmen ve geçit kuşlarının tersine normal dağılım alanlarının dışına çıkıyor. Genellikle Amerika kıtasında düzenli görülen bu kuşlar yanında küçük flamingo gibi bazısı da Etiyopya bölgesinden (sahra altı Afrika) olabiliyor. Gribaşlı kızkuşu ise Uzakdoğu’dan yani Doğu Palaearktik’ten rastlantısal konuklar... Çoğunlukla fırtına gibi hava şartlarında yolunu kaybeden veya diğer kuş türlerinin sürülerine karışan; sonuçta coğrafyasının dışına çıkan türlerden oluşuyorlar.