Şu ana kadar görebildiğim tek gergedana, Güney Afrika’daki bir ulusal parkta, üç yıl önce rastladım. Bu barışçıl, otobur dostumuzu uzunca bir süre birkaç metre yakından izleme şansım oldu. Fakat 2013 yılında gittiğim Tanzanya’daysa alarm zilleri çalıyordu. Orada siyah gergedanları çok uzaktan, dürbün yardımıyla izleyebildik. Çok şanslıydık. Yüzölçümü Türkiye’den daha büyük bir ülkede 113 siyah gergedandan ikisini uzaktan da olsa görebildik. Rehberimiz de gergedanları yakından göstermeye pek niyetli değildi. Şikâyetçi olmamak gerek, türün korunması bizim kalp atışlarımızın birkaç dakika hızlanmasından daha önemli.

Bir gergedanın oturduğunuz mahalleye gelip size saldırma şansı yok denecek kadar az ama bir insanın gergedanların evine girip onları vurma şansı bu günlerde çok yüksek. İnsan öyle hızlı öldürüyor ki 20. yüzyılın başında 500 bini bulan gergedan sayısı bugün 30 bine geriledi. Bunların 25 bin kadarı Afrika’da, 3 bin 500’ü Asya’da. Geri kalanı da koruma alanları ve doğal yaşam parklarında yaşıyor. Boynuz avcıları durdurulmazsa gergedanları görmek için bu parklara veya korkunç hayvanat bahçelerine gitmek zorunda kalacağız. Üstelik bu parklar da silahlı saldırılara uğruyor.

Gergedanların soyu tükenebilir mi? Evet. Siyah gergedanlar bu tehlikeyi çok yakından hissediyor. Elli yıl önce Afrika’da 100 bini bulan siyah gergedanların sayısı 2010’un sonunda 4 bin 880’e kadar geriledi. Beyaz gergedanların durumu da farklı değil. İki yıl önce sayıları 20 binin biraz üstündeydi ancak boynuz avcıları durdurulamazsa aynı son onları da bekliyor. Yüz yılda soyu tükenme tehlikesiyle karşı karşıya kalan gergedan nüfusu, insanın öldürme hızı hakkında bir fikir sahibi olmamızı sağlıyor.

Tehlike gerçekten ciddi diyor Matthew Lewis.

Magma’nın sorularını yanıtlayan Lewis, Dünya Doğal Hayatı Koruma Vakfı-WWF’nin Afrika Türlerini Koruma Programı Kıdemli Yöneticisi. Lewis siyah gergedanların sayısı bugün yaklaşık 5 bin diyor ama 1994’te sayıları 2 bin 400’e kadar gerilemiş. Buna karşılık Lewis, 1960’larda Afrika’da 70 bin kadar siyah gergedan olduğu unutulmamalı, diyor ve ekliyor: “Gergedan nüfusu kritik eşikte ve kaçak avcılık yüzünden yok olma riski var.” Lewis’e göre beyaz gergedanların sayısının 20 bin olması da kimseyi rehavete sürüklememeli. Açık ve net konuşuyor: “Kaçak avcılık, son 6 - 7 yıldaki gibi her yıl iki kat artarak sürerse çok yakında beyaz gergedanların soyu da tükenme noktasına gelecek. Doğumlar ölümleri karşılayamayacak. Gergedanların 1970 ile 1994 arasında başlarına gelenleri hatırlatmak isterim. Bu süredeki kayıplar bize on binlerce gergedanı ne kadar çabuk kaybedebileceğimizi gösteriyor. Gergedanların çok sık doğurmadıklarını da eklemeliyiz. Hamilelik süresi 15 - 17 ay sürebiliyor ve ikinci bir doğum 2 ila 4 yıl sonra gerçekleşiyor.”

Uluslararası Doğayı Koruma Birliği’nin (IUCN) Kırmızı Listesi’nde, siyah gergedanların (Diceros bicornis) soyunun yakın gelecekte tükenme tehlikesi taşıdığı (kritik tehlike altında) belirtiliyor. Gergedanların boynuzları için avlanmasının önüne geçilemezse listenin ibresi, doğada soyu tükenmiş ibaresini gösterecek. Bir sonraki duraksa son durak; gergedan görmek için özel koruma alanlarına gitmek zorunda kalacaksınız. Cava ve Sumatra gergedanları da siyah gergedanlarla aynı kaderi paylaşıyor. Doğada en fazla sayıda bulunan beyaz gergedanlar içinse IUCN’nin koruma kategorisi, tehlike altında olmaya yakın ifadesini gösteriyor ve 2010 sonu itibarıyla toplam 20 bin 920 beyaz gergedan vardı. Bunların 750’si koruma altında. Doğal alanlarda yaşayan nüfus dört farklı ülkeye dağılmış; Güney Afrika, Zimbabwe, Kenya ve Namibya.

Kaçak avcılığın arkasında El Kaide, El Şebap ve Tanrı’nın Direniş Ordusu gibi terör örgütleri de var. Gergedanlar için elde somut bilgiler olmasa da Fil Eylem Birliği’nin yaptığı gizli bir araştırma, Somali merkezli El Şebap örgütünün Kenya’da yürüttüğü fildişi kaçakçılığı örgütün mali kaynağının yüzde 40’ını oluşturuyor. Fil Eylem Birliği’nin bizzat tanıklık ettiği ve belgelediği bu ticaretin El Şebap’a ayda 200 ila 600 bin dolar civarında gelir sağladığı belirtiliyor. Bu da aylığı 300 dolardan 5 bin silahlı teröristin maaşı demek.

Artan önlemlere rağmen kaçak avcılar gergedanları öldürmek için Afrika’nın uçsuz bucaksız topraklarında pusu kurmaya devam ediyor. Bazı alanlarda gergedanlar daha korunaklı bölgelere naklediliyor, bazı yerlerdeyse silahlı korucuların sayısı artırılıyor. Buna rağmen Afrika gibi dev bir kıtayı, yerleşimin olmadığı alanları gece ve gündüz kontrol etmek çok zor. Avlanan gergedanların boynuzları hemen orada, cinayet mahallinde sökülüyor ve kaçak yollarla ülke sınırlarından çıkarılarak Asya ve Ortadoğu’ya’ya gönderiliyor.

Gergedanların sosyal medya dostları

Save the Rhino @savetherhino

World Wildlife Fund @World_Wildlife

IntlRhinoFoundation @RhinosIRF

CITES @CITESconvention

 

Resimaltları:

1) Kenya, Nakuru Gölü Milli Parkı’nda anne ve yavru beyaz gergedan. Dünyada 20 bin beyaz gergedan var ve çoğu Afrika’da yaşıyor.

2) Sayıları 1960’ta 100 bini bulan siyah gergedanların soyu, boynuz avcıları yüzünden tehlikede. Kalan

5 binden az siyah gergedandan bu ikisi Kenya’daki Masai Mara Koruma Alanı’nda görüntülendi.

3) Hint gergedanı Nepal ve Hindistan doğasında görülebilir. Hindistan Kaziranga Milli Parkı’nda fotoğraflanan gergedanlar habitat kaybı nedeniyle sorun yaşıyor.