2024 seçimlerini kazanarak Ocak 2025'te göreve başlayan Donald Trump yönetimi, 2026 mali yılı için hazırladığı bütçe taslağında NASA’nın bilim bütçesinde neredeyse yarı yarıya bir kesinti teklif etti. Beyaz Saray, robotik keşiflere ayrılan bütçeyi yaklaşık %50 oranında (yaklaşık 7,3 milyar dolardan 3,9 milyar dolara) düşürmeyi planlıyordu. Trump’ın bu hamlesindeki temel amaç, bilimsel araştırmalardan tasarruf edilen milyarlarca doları, Ay’a kalıcı yerleşim ve ardından gerçekleştirilecek insanlı Mars uçuşlarını hedefleyen Artemis programına aktarmaktı. Ancak Amerika’nın bilimsel liderliğinin bu darbe ile sarsılacağını savunan Kongre (Temsilciler Meclisi ve Senato), Trump’ın bu yıkıcı teklifine karşı baraj kurdu ve müzakereler sonucunda bir uzlaşmaya varıldı: NASA’nın toplam bilim bütçesi Beyaz Saray’ın istediği gibi yarı yarıya değil, sadece %1’lik sembolik bir kesintiyle 7,25 milyar dolar seviyesinde tutuldu.
Perseverance, 22. kaya örneğini toplarken sağ navigasyon kamerasıyla (Navcam) 25 Eylül 2023 tarihinde görüntülendi.
Günah Keçisi MSR
Kongre bilim bütçesini genel olarak korumuş olsa da, bu bütçenin içine her şeyi sığdırmak mümkün olmadı. Diğer görevleri (Titan'a gidecek Dragonfly, Uranüs sondası, Venüs görevleri vb.) kurtarmak için bir projenin kurban edilmesi gerekiyordu. Maliyeti 11 milyar doları aşan ve takvimi 2040’lara sarkan MSR programı diğer görevleri kurtarmak adına yol haritası yeniden çizilecek. Mars Örnek Getirme Misyonu durduruldu ve yerine Mars’ın Geleceği Görevleri (Mars Future Missions) başlığıyla 110 milyon dolarlık bir araştırma bütçesi bırakıldı.
Perseverance’ın Sessiz Bekleyişi
Bu siyasi satranç tahtasında en zor durumda kalan ise Perseverance gezgini oldu. Perseverance gezgini, 2021'den bu yana Mars’ın yüzeyinden binbir emekle topladığı 43 örnek tüpün 33’ünü mühürlemişti. Bu tüpler, milyarlarca yıl öncesine ait biyolojik imzalar barındırma potansiyeli taşıyor.
Kurtarılan Görevler
MSR’ın devasa bütçe yükünden kurtulunması, NASA’nın diğer önemli projeleri için bir kurtuluş oldu. Kongre’nin yeni bütçe planıyla birlikte;
Dragonfly: Satürn’ün uydusu Titan’a gidecek olan nükleer enerjili rotorcraft (drone) projesi tam destek aldı.
Venüs Görevleri: Daha önce duraklatılan Davinci ve Veritas görevleri için bütçe yolu yeniden açıldı.
Uranüs Sondası: Buz devi Uranüs’e yönelik keşif aracı projesine olan destek tazelendi.
Perseverance gezgininin 21. kaya örneğini aldığı (solda) ve jeolojik yapısını incelemek için dairesel bir yüzey aşındırması yaptığı (sağda) "Bunsen Tepesi" (Bunsen Peak) kayası.
Ticari Ortaklıklar
Tüm bu gelişmelere rağmen Mars örneklerini Dünya’ya getirme fikri tamamen rafa kaldırılmış değil. NASA, Trump yönetiminin de sıcak baktığı bir modele, yani ticari ortaklıklara yönelmeye çalışıyor. NASA; SpaceX ve Lockheed Martin gibi özel şirketlerin Starship veya daha küçük, maliyetli iniş araçlarıyla bu örnekleri getirebileceği alternatif senaryoları inceliyor. Hangi iniş seçeneği seçilirse seçilsin, görevin başarısı uluslararası bir iş birliğine dayanıyor. Her iki senaryo da, Mars yörüngesindeki numune konteynerini yakalamak için Avrupa Uzay Ajansı’nın (ESA) geliştirdiği Dünya Dönüş Yörünge Aracı (Earth Return Orbiter) üzerindeki yakalama ve hapsetme sistemine bel bağlıyor. ESA, NASA’nın revize edilmiş planlarını kendi teknik standartlarına göre değerlendirecek.
Çin Faktörü
Tüm bunlar olurken Çin, 2028'de iki fırlatma yaparak Tianwen-3 göreviyle 2031'de örnekleri Dünya'ya getirmeyi hedefliyor. ABD’nin bu stratejik geri çekilmesi, kızıl gezegendeki bilimsel liderlik yarışını yeni bir evreye taşıyabilir. MSR’nin durumu şimdiden bir mühendislik ve diplomasi sınavına dönüşmüş durumda.
MRS MİSYONU
NASA, Perseverance (Azim) uzay gezginini, 2020 yılında Mars’a fırlattı. Misyonun (ve aracın) görevi, Mars'ı astrobiyolojik perspektiften incelemek, jeolojik süreçleri, yaşanabilirliği, Mars'ta daha önce hayat olup olmadığını ve biyolojik izleri araştırmak. Bu görevdeki ilginç detaylardan birisi ise, Mars'tan toplanan örneklerin Dünya'ya geri getirilecek biçimde saklanması olacak. NASA, Mars 2020 Azim misyonu için 2,4 milyar yatırım yaptı. Sadece aracın kendisi değil, araçla birlikte gönderilecek olan Ingenuity Mars helikopteri için 80 milyon dolar, aracın test çalışmaları için 5 milyon dolarlık yatırım yaptı. Araçta örnek alma ve yüzey analizi için 9 matkap ucu dahili numune taşıma kolu ve 43 numune toplama tüpü yer alıyor.
Perseverance şu anda Jezero Krateri'nin kenar bölgelerine doğru tırmanışını sürdürüyor. Ocak 2026 başındaki rotası, Vernodden adlı sarp bir bölgeden geçerek Honeyguide adı verilen dev kum dalgalarının bulunduğu alana ulaştı. Gezginin bir sonraki hedefi ise bilim dünyasının heyecanla beklediği "Lac de Charmes" bölgesi.
Gezginin bünyesinde bulunan 43 numune tüpünden 33’ü bugün itibarıyla mühürlenmiş durumda. Öne çıkan örnekler arasında; uzak dağlardan gelen çakılları barındıran Otis Peak, antik iklim döngülerini aydınlatacak Tenby ve biyolojik imza taşıma potansiyeliyle bilim dünyasını heyecanlandıran "leopar lekeli" Cheyava Falls bulunuyor.
