Ankara’nın tarih öncesinden günümüze uzanan kültürel mirası, bu kez bölgenin bitki geçmişine ilişkin dikkat çekici bir bulguyla gündemde. Külhöyük’te sürdürülen arkeolojik kazılarda, yaklaşık 4 bin yıllık bir Hitit kabının içinde tohum kalıntıları bulundu. Kalıntıların, günümüzde yalnızca Ankara’nın Gölbaşı ilçesinde yetişen endemik sevgi çiçeğine (Centaurea tchihatcheffii) ait olduğu belirlendi.
Hitit Dönemi’nden günümüze
Günümüzde Centaurea cinsine ait endemik bir tür olarak bilinen sevgi çiçeği, doğal olarak yalnızca Ankara Gölbaşı’nda yetişiyor. Halk arasında yanar döner, gelin düğmesi, türbe ya da kırmızı peygamber çiçeği ve hasırcı çiçeği olarak da bilinen sevgi çiçeğinin Külhöyük’te bulunan tohum kalıntıları ise türün bu coğrafyayla ilişkisinin binlerce yıl öncesine uzanabileceğini gösteriyor.
Arkeolojik buluntu, yalnızca Hitit dönemindeki bitki kullanımına değil, Anadolu’nun geçmişteki bitki örtüsü ve biyolojik çeşitliliğine ilişkin de yeni bilgiler sağlıyor. Arkeobotanik çalışmalarla ortaya çıkarılan tohum, geçmişte insanların yaşadığı çevrede hangi bitkilerin bulunduğunun ve bu bitkilerle nasıl bir ilişki kurulduğunun anlaşılmasına yardımcı oluyor.
Gölbaşı’nın endemik bitkisi
Bugün dünyada yalnızca Gölbaşı’nda yetişen sevgi çiçeği, bölgenin doğal mirasının önemli unsurlarından biri. Koruma altında bulunan tür, Gölbaşı Belediyesi’nin başvurusu üzerine 2019 yılında tescillenerek coğrafi işaret aldı.
Külhöyük’teki 4 bin yıllık tohum kalıntıları, günümüzde sınırlı bir yayılışa sahip olan bu bitkinin geçmişine dair önemli bir pencere açıyor. Buluntu aynı zamanda Anadolu’nun yalnızca insanlık tarihinin değil, bitki çeşitliliğinin de binlerce yıllık bir geçmişe sahip olduğunu ortaya koyuyor.
KÜLHÖYÜK HAKKINDA
Ankara’nın Gölbaşı ilçesine bağlı Oyaca Mahallesi’nde bulunan Külhöyük’te kazılar, 2021 yılından bu yana Doç. Dr. Derya Yılmaz başkanlığında Ankara Üniversitesi ve Kültür ve Turizm Bakanlığı adına yürütülüyor. MÖ 3. binyılda Hattiler döneminde başlayan yerleşim, Hititler döneminde önemli bir kent ve askeri-ticari güzergâh üzerindeki merkezlerden biri haline geldi. Kilikya Kapıları’na uzanan yol üzerinde bulunan Külhöyük’te kiklopien surlar, poternler, monumental yapılar ve kültürel ilişkileri ortaya koyan mühür buluntuları dikkat çekiyor. Günümüzde Ankara’da kazısı sürdürülen tek Hitit kenti olan Külhöyük, Anadolu’nun ikinci binyıl tarihine ilişkin önemli veriler sunuyor.
