İzmir'in Torbalı ilçesine bağlı Yeniköy ve Özbey mahalleleri arasında yer alan Metropolis Antik Kenti’ndeki kazı çalışmaları, 2021 yılını önemli keşifler ve yeni projelerle tamamlıyor. Manisa Celal Bayar Üniversitesi Arkeoloji Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Serdar Aybek başkanlığında sürdürülen çalışmalarda, meydan ya da agora olabileceği düşünülen büyük bir anıtın ilk izleri ortaya çıkarıldı. Metropolis’te Roma Dönemi’nde inşa edilen büyük ölçekli binalarda görülen örneklere benzer mozaiklere sahip yeni saptanan yapı, çok sayıda küçük eser ile birlikte kayıt altına alındı. Ayrıca bu yıl, kentte Roma Dönemi’nde üretilen dokuma, seramik, zeytinyağı ve cam bardakların yeniden üretimine yönelik deneysel arkeoloji çalışmalarına da devam edildi.

“Ana Tanrıça Kenti” olarak bilinen Metropolis’in Roma Dönemi’nde genişleyen kent sınırlarında ortaya çıkarılan alanının büyük bir kamusal yapıya ait olduğu düşünülüyor. Agora ya da stoa yapısının açıldığı bir meydan olduğu tahmin edilen bu alan, Roma Dönemi’nde taş döşeli avlusundan mermer basamaklarla mozaiklere geçilen ve mermer sütunların taşıdığı ahşap çatı ile mozaikli galerin örtüldüğü bir stoa izlenimi veriyor. Henüz küçük bir kısmı ortaya çıkarılan yapıda, heykel kaideleri ile birlikte bir kadın ve bir komutan heykellerinin parçalarının bulunması, burada Metropolis için önem taşıyan kişilerin heykeller ile onurlandırıldıklarının göstergesi.

Bu yılki çalışmaların bir başka önemli noktası da Araplıtepe Kilisesi’nde ilk sistemli çalışmaların başlaması oldu. Kentin son dönemlerinde bölgenin önemli dini merkezlerinden biri olduğunu gösteren ve bugüne kadar kapsamlı bir şekilde araştırılmayan Araplıtepe mevkiindeki Orta Çağ kilisesinin olduğu alanda, kilise inşası öncesinde bir Helenistik yapı hatta bir tapınak olduğuna dair olasılıklar bulunuyor.

2021 Biterken: Metropolis’te Bir Yıl 1

Antik kentteki mozaikler de 2021 yılının önemli buluntuları arasında. Yeni bulunan mozaikli yapının, yine bu yıl ortaya çıkarılan küçük eserlerle birlikte etkileyici görüntülere sahne olması bekleniyor.

Metropolis’te yılın 12 ayı kesintisiz devam eden çalışmalarla antik kenti sadece bir harabe peyzajı çerçevesinde değerlendirmekten çok, yaklaşık 2000 yıl önce kentteki yaşamı anlamayı hedeflediklerini belirten Kazı Başkanı Prof. Dr. Serdar Aybek, “Metropolis, Helenistik ve Roma Dönemlerinde en canlı günlerini yaşamış bir kent olarak mezarlık alanlarından akropolisine, kamu yapılarından özel konutlarına kadar tüm yönleri ile anlamayı sağlayabilecek kadar iyi korunmuştur. Bu sebeple araştırmaların devam ettiği her bir gün yeni bilgilere ulaşmak heyecanı tüm araştırma ekibi ve hatta kazı işçilerinde dahi bir sonraki gün devam etme isteğini uyandırmaktadır” dedi.

31. yılını geride bırakmaya hazırlanan Metropolis Antik Kenti kazı çalışmaları Sabancı Vakfı tarafından destekleniyor. Sabancı Vakfı Genel Müdürü Nevgül Bilsel Safkan da UNESCO Dünya Miras Geçici Listesi’ne adaylığı için çalışmaların devam ettiği Metropolis Antik Kenti kazılarına 18 yıldır destek vermekten mutluluk ve heyecan duyduklarını belirtti: “2003 yılından bu yana destek verdiğimiz, ülkemiz mirası adına çok değerli bu kazı çalışmalarında, her yıl tarihin derinliklerine gömülmüş yeni şeylerin ortaya çıkması, çağlar öncesinden yaşamlara ışık tutacak bulgulara ulaşılmasını çok kıymetli buluyorum. Elde edilen sonuçlar, bizlere ne kadar önemli bir çalışmaya katkıda bulunduğumuzu her seferinde bir kez daha hatırlatıyor. 2021 çalışmaları kapsamında da yine heyecan verici birçok keşfe imza atıldı. Yeni mozaikli yapı, Araplıtepe Kilisesi’nin bulunduğu alanda önceleri Helenistik döneme ait bir tapınak olduğuna dair izlere rastlanması ve de meydanlara dikilen heykellere ulaşılması, bize gerçekten geçmiş hayatlar hakkında önemli ipuçları vermekte.”

2021 Biterken: Metropolis’te Bir Yıl 2

Metropolis’te Zamanda Yolculuk

Metropolis’te bu yıl, Roma Dönemi’nde üretilen seramik, dokuma, zeytinyağı ve cam bardakların yeniden üretimine yönelik deneysel arkeoloji çalışmaları da tamamlanarak; tekstil, dokuma, buğday öğütme ve ekmek pişirme, kil seramik üretimi gibi uygulamalarla çeşitlendirildi ve tanıtıma hazır hale getirildi. Çalışmalar kapsamında da Torbalı Kaymakamlığı, Torbalı İlçe Milli Eğitim Müdürlüğü ve Torbalı Belediyesi ile iş birliğinde yeni bir projeye imza atıldı. Küçük yaştan itibaren kültür varlığı bilinci ve farkındalığını oluşturmak üzere hayata geçen “Metropolis’te Zamana Yolculuk” projesiyle öğrenciler, kazı çalışmalarını yerinde görüp inceleyerek tarihe tanıklık etme şansı bulacaklar, aynı zamanda da antik kentte interaktif etkinlikler ve atölye çalışmalarında uygulamalı deneysel yöntemler kullanarak çocukların eskiçağda bilim ve teknoloji alanındaki faaliyetleri öğrenmelerine olanak verilecek.

2021 Biterken: Metropolis’te Bir Yıl 3

Metropolis Antik Kenti’ne Dair

1990 yılından bu yana sürdürülen kazılarla gün yüzüne çıkarılmaya çalışılan Metropolis Antik Kenti’nin tarihi, kentin yakınlarındaki Geç Neolitik Çağı ilk yerleşim izlerinden Klasik Çağ'a, Helenistik Çağ'dan Roma ve Bizans dönemlerine, Beylikler ve Osmanlı tarihine kadar uzanıyor.  

Bugüne kadar yapılan kazılar sonunda Helenistik Döneme ait tiyatro, bouleuterion (meclis binası), stoa (sütunlu galeri) ile Roma İmparatorluğu Dönemi'nde inşa edilen iki hamam yapısı, hamam ve palaestra (spor alanı) kompleksi, mozaikli salon, peristilli ev, dükkânlar, genel tuvalet, cadde ve sokaklar gibi antik kent dokusunu oluşturan yapılar ve mekânlar bulundu. Ayrıca bu mekânların kazı çalışmaları sırasında seramik, sikke, cam, mimari parçalar, figürler, heykeller, kemik ve fildişi eserler ve birçok maden buluntudan oluşan 11 binin üzerinde tarihi eser gün yüzüne çıkartıldı. Kazılarda elde edilen eserler, İzmir Arkeoloji Müzesi, İzmir Tarih ve Sanat ile Selçuk Efes müzelerinde sergileniyor.