Manisa’nın Salihli ilçesindeki Sardes Antik Kenti’nde yürütülen kazılarda, ayakta duran genç bir erkeği tasvir eden anıtsal mermer heykel bulundu. MÖ 470-450 yılları arasına tarihlendirilen heykelin mevcut yüksekliğinin 2,2 metre olduğu belirlendi. İnsan boyutlarını aşan ölçüleriyle döneminin nadir örnekleri arasında yer alan eser, iki büyük parça hâlinde bulundu. Heykelin ayakları ile bazı küçük parçalarının ise eksik olduğu tespit edildi. Roma Dönemi’nde Sardes’in girişindeki sütunlu caddenin döşemesinde “devşirme taş” olarak kullanılan heykel yüzü aşağıya gelecek şekilde yerleştirilmiş. Bu durum, eserin yüz hatları ile ayrıntılarının yüzyıllar boyunca büyük ölçüde korunmasını sağladı. Kazı çalışmalarında çevresi dikkatle temizlenen heykel, uzman ekip tarafından bulunduğu yerden güvenli şekilde kaldırıldı.
Tanrılara Sunulan Adak
Heykel, dik duruşu ve uzun saçlarıyla MÖ 6. yüzyıl örneklerini anımsatırken yüz hatları, ellerindeki anatomik ayrıntılar ve diğer özellikleri MÖ 5. yüzyılın ilk yarısına işaret ediyor. Genç erkeğin üzerinde kalın bir himation, ince bir chiton ve bunların altında yatay çizgiler taşıyan farklı bir giysi bulunuyor. Anadolu ve Yunanistan’daki benzer heykellerde karşılaşılmayan bu giysi biçimi, eserin yerel özelliklerini ve Lidya kültürüyle bağını ortaya koyuyor.
Heykelin sağ elinde ise bir tanrıya ya da tanrıçaya adak olarak sunulmak üzere taşıdığı düşünülen bir meyve bulunuyor. Söz konusu meyvenin ayva olabileceği üzerinde duruluyor.
Sardes’in Seçkin Kesimine Işık Tutacak
Eser, Sardes’in Ahameniş Pers İmparatorluğu’nun batı eyaletinin satrap başkenti olduğu döneme tarihleniyor. Anıtsal heykel, Ege’de gelişen klasik sanat anlayışı ile Lidya’nın giyim geleneklerini ve görsel dilini bir araya getirmesi bakımından öne çıkıyor.
Akdeniz coğrafyasında erken dönemlere tarihlenen bu büyüklükte ve iyi korunmuş anıtsal heykellere nadiren rastlanması, buluntunun Anadolu arkeolojisi açısından önemini artırıyor. Eserin, MÖ 5. yüzyılın başlarında Sardes’te yaşayan seçkin kesimin kültürü, inançları ve gündelik yaşamına ilişkin yeni veriler sunması bekleniyor.
Boya İzleri Mermere Renk Veren Geçmiş: Polikrominin İzinde
Antik Çağ’da bu tür mermer heykellerin çoğunlukla boyalı olduğu biliniyor. Uzun yıllar toprak altında kalan Sardes heykelinin yüzeyi ise kalın ve sert bir birikinti tabakasıyla kaplı bulunuyor. Konservasyon ekibi, eserin üzerinde günümüze ulaşmış olabilecek pigmentlere zarar vermeden temizlik yapılması için kapsamlı bir bilimsel çalışma yürütecek. Antik polikrom (çok renkli) heykel uzmanlarının da katkı sunacağı çalışmalar kapsamında heykelin yüzeyindeki ve çevresindeki toprakta bulunabilecek boya izleri incelenecek.
Restorasyon, temizlik ve bilimsel incelemelerin ardından Sardes’in bu 2 bin 500 yıllık anıtsal genci, Manisa Müzesi’nin en görkemli köşelerinden birinde ziyaretçileriyle buluşacak.
Sardes Antik Kenti
Antik Anadolu dünyasının güçlü krallıklarından Lydia’nın başkenti olan görkemli Sardes’in kalıntıları Manisa’nın Salihli İlçesinin 10 km. kadar batısında, İzmir-Ankara karayolunun 72. kilometresinde, Sart Mahmut ve Sart Mustafa köylerinde bulunuyor. Lydia bir dönem batı Anadolu’yu egemenliği altına almış bir “Demir Çağı” (MÖ 1200-750) krallığı idi. Kendi adlarıyla anılan bir Anadolu dili konuşuyorlardı. Tarihte devlet güvencesinde paranın ilk basıldığı yer olarak bilinen Lidya’nın başkenti Sardes, tarım, hayvancılık, ticaret ve Paktolos (Sart) Çayı’nda yapılan altın madenciliği sayesinde zengin bir kent olmuştur. MÖ 7. yüzyıldan başlayarak MS 7. yüzyıla dek süren on dört yüzyıl boyunca Sardes gerek ulaşım gerekse idari ve ticari bakımdan önemli bir kent olma özelliğini korumuştur. Herodotus’un naklettiği bir efsaneye göre Lydia adı Troya’nın yıkıldığı tarihlerde yörenin kralı olan Lydus’un adından geliyor.
MÖ 6. yüzyılda Perslerin Lidya Krallığı’na son vermelerinden sonra bir Pers satraplığı haline gelen kent önemini uzun yıllar boyunca korumaya devam etmiş, Bizans döneminde önemli bir piskoposluk merkezi haline gelmiştir.
Manisa’nın Salihli ilçesinde yer alan Sardes Antik Kenti ve Bin Tepeler Lidya Tümülüsleri, 2025 yılında UNESCO Dünya Miras Listesi’ne dâhil edildi.
